Клучен заклучок:

Проактивните домашни реформи се најсигурен пат за долгорочен економски раст, социјална инклузија и еколошка одржливост, дури и во контекст на ограничувањата од страна на ЕУ.

За естаблишментот што бара рента, наодите покажуваат дека реформите го прошируваат влијанието и потенцијалот за приходи, наместо да го намалуваат, додека сценариото „Работи како и обично“ ја изложува земјата на стагнација, фискална ранливост и намалена меѓународна моќ.

Оваа анализа беше поддржана од напредни алатки за вештачка интелигенција за подобрување на ефикасноста на обработката на податоците и аналитичка конзистентност. Сите толкувања, заклучоци и конечни валидации беа спроведени од авторите

Извршно резиме

Оваа анализа ги претставува проектираните социо-економски резултати на Северна Македонија во 2030 година според три различни патеки: „Бизнис како и досега – БАУ“, „Проактивна стратегија“ и „Пат кон ЕУ“ во рамките на ЕУ која е изморена од проширувања. Сценаријата го истакнуваат меѓусебното влијание помеѓу домашните реформи, надворешната поддршка и геополитичкото позиционирање, илустрирајќи ги трошоците и можностите на секоја траекторија.

  • БАУ сценарио: бизнис како и досега (веројатност 65–70%): Доминира естаблишментот кој бара рента, одржувајќи ја политичката и економската инерција. Растот стагнира, нееднаквоста останува умерена до висока, фискалните дефицити и јавниот долг се перзистентни, социјалните програми се недоволно финансирани, а јаглеродниот отпечаток останува висок. Континуираното потпирање на финансирање од БРИКС ја зајакнува краткорочната ликвидност, но ја ограничува долгорочната отпорност.
  • Проактивна стратегија (веројатност 30–35%): Целните домашни реформи го намалуваат заробувањето на државата од естаблишментот, ја диверзифицираат економијата во ИТ, обновливите извори на енергија и туризмот, ја подобруваат покриеноста со социјална помош, ги стабилизираат јавните финансии и ја поддржуваат енергетската транзиција. Растот на БДП се забрзува, приливот на странски директни инвестиции се зголемува, а институционалниот кредибилитет се зголемува, покажувајќи дека дури и без полноправно членство во ЕУ, стратешкото домашно дејствување може да даде одржливи резултати.
  • ЕУ-патека (претпоставка за ЕУ-изморена од реформи): Ангажманот во реформите поттикнати од ЕУ обезбедува придобивки за раст и реформи, но интроспекцијата за домашни реформи во ЕУ, фискалните ограничувања, ограничените ресурси и построгата условеност го забавуваат напредокот. Подобрувањата во социјалната благосостојба, фискалната стабилност и одржливоста на животната средина се делумно реализирани, што истакнува дека усогласувањето со ЕУ е корисно, но модерирано од надворешни ограничувања.

Табелата прилагодена според ризикот нагласува дека проактивните домашни реформи се најсигурен пат за долгорочен економски раст, социјална инклузија и одржливост на животната средина, дури и во контекст на ограничувањата од страна на ЕУ. За естаблишментот кој бара рента, наодите покажуваат дека реформите го прошируваат влијанието и потенцијалот за приходи, наместо да го намалуваат, додека БАУ сценариото ја изложува земјата на стагнација, фискална ранливост и намалена меѓународна моќ.

Целата анализа е достапна ТУКА